A A A

Układ dynamiczny narządu żucia

Charakterystyka mięśni twarzowo-ustnych Narząd żucia jako układ kinegenny składa się z elementów statycznych oraz dynamicznych. Statycznymi składnikami są: kościec szczęki oraz łuki zębowe, natomiast żuchwa, układ neuro-mięśniowy i stawy skroniowo-żuchwowe są w tej całości anatomofizjologicznej składnikami dynamicznymi. One warunkują wykonanie przez narząd żucia wszelkich funkcji zgodnie z prawami natury. W skład układu mięśniowego narządu żucia wchodzą mięśnie żujące, mięśnie mimiczne oraz mięśnie języka i podniebienia miękkiego, który to zespół mięśni przyjęto określać wspólnym mianem mięśni twarzowo-ustnych. Mięśnie narządu żucia rozwijają się z mezodermy, otaczającej pierwszy i drugi łuk skrzelowy Z pierwszego łuku skrzelowego rozwijają się mięśnie żujące i mięśnie warg, z luku drugiego, zwanego gnykowym, powstają mięśnie twarzy boczne, część mięśni szyjnych oraz język, z mezodermy leżącej międy pierwszym a drugim łukiem skrzelowym powstaje umięśnienie gardła Rozwój mięśni rozpoczyna się w czwartym tygodniu życia zarodkowego; wówczas to tkanka mezodermalna ulega podziałowi na blaszkę grzbietową i brzuszną. Z blaszki grzbietowej rozwijają się mięśnie somatyczne, z brzusznej zaś — trzewne. W rezultacie różnicowania się tkanki mięśniowej mamy w ustroju 3 rodzaje mięśni: mięśnie somatyczne — poprzecznie prążkowane, mięśnie trzewne — gładkie i mięsień sercowy. Mięśnie somatyczne są związane z układem kostnym, stąd inaczej zwą się szkieletowymi. Czynność ruchowa mięśni somatycznych jest pobudzana i regulowana dowolnie, są więc mięśniami dowolnymi. Skurcze ich są szybkie, energiczne. Mięśnie typu somatycznego są unerwione przez nerwy rdzeniowe i 4 pary nerwów mózgowych: nerw III — okoruchowy, IV — bloczkowy, VI — odwodzący, XII — podjęzykowy. Mięśnie trzewne — gładkie posiadają skurcze powolne i niezależne od naszej woli. Wykazują one zdolność do ruchów rytmicznych. Mięśnie gtadkie wchodzą w skład narządów wewnętrznych i ścian naczyń. Mięśnie typu trzewnego unerwione są przez układ współczulny, przywspółczulny oraz z nerwów mózgowych przez nerw V — trójdzielny, VII — twarzowy, IX — językowo-gardłowy, X — błędny i XI — nerw do datkowy. Mięśnie narządu żucia są mięśniami poprzecznie prążkowanymi, o skurczach szybkich, zależnych od naszej woli, a zatem posiadają cechy anatomofizjolo-giczne mięśni somatycznych. Pochodzą jednak z blaszki brzusznej, z której wywodzą się mięśnie trzewne, co potwierdza ich unerwienie. W rozwoju filogenetycznym uległy one metamorfozie. Pod wpływem wymogów czynnościowych upodobniły się do mięśni somatycznych, co jest wybitnym przejawem zależności pomiędzy czynnością a budową Ikanki mięśniowej. Mięśnie narządu żucia są więc specyficznym układem mięśniowym w ustroju, podobnie jak odmienny od innych stawów jest staw • skroniowo-żuchwowy. Układ mięśniowy powiększa się bardzo szybko w życiu płodowym. Między 4. miesiącem życia płodowego a urodzeniem wzrasta 50-krotnie, od urodzenia do 25. roku życia zwiększa się również 50-krotnie. A zatem tempo wzrostu po urodzeniu znacznie zwalnia się. W niemowlęctwie i pierwszej połowie dzieciństwa wzrost mięśni jest szybszy, a w drugiej połowie dzieciństwa wolniejszy i bardziej regularny. Ponownie zwiększa się tempo wzrostu mięśni w okresie dojrzewania. Mięśnie głowy wykazują stosunkowo najmniejszy przyrost, przy czym waga mięśni twarzy zwiększa się zaledwie 4-krotnie pomiędzy urodzeniem a wiekiem 20 lat, zaś mięśni żujących 7-krotnie. Cały układ mięśniowy, którego rozwój anatomiczny zaczyna się w 4. tygodniu życia płodowego, czynność swą objawia w 5. miesiącu ciąży, co wyraża się ruchami płodu w łonie matki. Co się tyczy mięśni narządu żucia, to obserwacje wcześniaków wykazały, że noworodki 6-miesięczne mają już wykształcony odruch ssania — przejawiający się ruchami mięśni twarzowo-ustnych. Ruchy ssące zaobserwowane u wcześniaków są dowodem wczesnej organizacji rdzenio-mózgowia. W zasadzie reakcje ruchowe mięśni są najbardziej zewnętrznym przejawem czynności ośrodkowego układu nerwowego, a równocześnie przejawem czynnego ustosunkowania się ca łego ustroju do oddziaływań środowiska. W niemowlęctwie mięśnie narządu żucia mają inny kształt, budowę, stan napięcia i siłę skurczów. Są one dostosowane do czynności w tym okresie i tak ściśle ze sobą powiązane, że wypadnięcie z pracy jednego mięśnia czy jednej grupy mięśniowej zaburza prawidłowość czynności całego narządu oraz narusza prawidłowy przebieg czynności współzależnych (oddychanie, mowa, mimika itp.). Rozróżniać należy statyczną oraz dynamiczną pracę mięśni narządu żucia. Czynność statyczna dotyczy roli mięśni w utrzymaniu równowagi między poszczególnymi elementami narządu żucia oraz równowagi narządu żucia jako całości w stosunku do twarzoczaszki. Ten rodzaj czynności jest zależny od prawidłowego napięcia mięśniowego. Czynność dynamiczna przejawia się w skurczach mięśni. Skurcz charakteryzuje się zmianą długości mięśnia, na skutek czego zostają przemieszczone tkanki, do których się on przyczepia. Skurcze mięśni żujących wywołują zmianę położenia żuchwy w stosunku do szczęki i twarzy jako całości dzięki stawowemu połączeniu żuchwy z czaszką. Gdy kości połączone są chrząstko- czy kościozrostem, jak szczęka z twarzoczaszką, praca mięśni wywiera wpływ kształtotwórczy. Wpływ ten wybitnie się zaznacza w okresie wzrostu i rozwoju kośćca, w którym to okresie czynność mięśni jest głównym bodźcem dla wzrostu oraz czynnikiem modelującym tkankę kostną. Czynności dynamiczne narządu żucia przejawiają się przede wszystkim w ruchach żuchwy, dzięki którym przy współudziale innych mięśni odbywa się. szereg czynności fizjologicznych, jak ssanie, żucie, połykanie, krzyk, mowa, śpiew, wyrażanie stanów emocjonalnych i różnych uczuć. Jeżeli chodzi o mięśnie twarzy, to wszystkie one działa-ją w sposób skojarzony w różnych powiązaniach. Im większa liczba mięśni kurczy się jednocześnie, tym bogatsza jest mimika twarzy i wydatniejszy współudział w czynności żucia. W ujęciu Cieszyńskiego mięśnie warg i policzków stanowią zewnętrzny pierścień mięśniowy otaczający i zamykający od zewnątrz jamę ustną. Antagonistą tej grupy mięśniowej jest język działający od wewnątrz jamy ustnej. Wszystkie mięśnie działające antagonistycznie zachowuje ciągle zmienną czynnościową równowagę. W strefie zrównoważenia działania mięśni zewnętrznych jamy ustnej i języka wyrasta uzębienie, formując się w kształt łuków zębowych, których budowa prawidłowa jest uwarunkowana zachowaniem równowagi czynnościowej otaczających je mięśni. Od wewnątrz i od tyłu jamę ustną otaczają mięśnie podniebienia miękkiego i gardła, które regulują cieśń gardła oraz czasowe przerywanie łączności między nosową a ustną częścią gardła. Przerywanie łączności ma.znaczenie dla tych czynności, które wymagają wytworzenia ujemnego ciśnienia w jamie ustnej, np. przy funkcji ssania i połykania. Przy tych czynnościach praca mięśni śródustnych zharmonizowana jest z mięśniami kierującymi ruchami żuchwy. Należy podkreślić, że dla prawidłowej budowy narządu żucia niezbędny jest pewien stopień napięcia i aktywności mięśniowej, których przekroczenie w kierunku plus "lub minus zaburza budowę kości i łuków zębowych. Formującą rolę odgrywają równorzędne mięśnie mimiczne i język, szczególnie w zakresie modelowania łuków zębowych. Na rozwój narządu żucia również ujemnie wpływa Zachwianie czynnościowej równowagi w działaniu mięśni wysuwających i cofających oraz unoszących i opuszczających żuchwę. Wywołuje to nieprawidłowe ustawienie żuchwy w stosunku do twarzoczaszki. Ścisła współzależność między układem mięśniowym a kostnym i zębowym występuje zarówno w procesach biologicznych, ]ak i pato-biologicznych.