Ortodoncja

Historyczny rozwój ortodoncji datuje się od czasów Hipokratesa (460—377 przed naszą erą). W jego dziejach sprzed 2400 lat spotykamy wzmianki o nieprawidłowo rosnących zębach. W księgach Celsusa zaś (25 p. n. e.) znajdujemy porady dotyczące regulowania krzywych zębów — uciskiem palca. O mechanicznym leczeniu nieprawidłowości uzębienia za pomocą aparatów wspomina Gajus Pliniusz Drugi (23—79 p. n. e.). Ostatni z klasyków, Paweł z Aeginy (625—690), wzmiankuje o zębach nadliczbowych. Z okresu średniowiecza brak jest danych. W nowszych zaś czasach porusza problemy ortodontyczne Piotr Dionis (Francja 1658—1718), który zastanawia się nad przyczynami nieregularności zębów i ich leczeniem. Na początku XVIII wieku Piotr Fauchard wprowadza do regulowania zębów aparat mechaniczny, nazwany przez niego łukiem ekspansywnym. On również wydaje obszerne dzieło dentystyczne, zawierające dział „ortodoncja". Od P. Faucharda datuje się rozkwit ortodoncji we Francji. Należy tu wymienić szereg nazwisk oraz poruszane zagadnienia, a mianowicie: Delabarre (1819) wskazuje na związek nieprawidłowości zębowych ze wzrostem twarzy, podkreśla potrzebę rozwinięcia tych badań, jak również badań nad przyczynami nieprawidłowości zgryzu. Jemu zawdzięcza się pierwsze uwagi potępiające ekstrakcje zębów mlecznych w związku z rozwojem zgryzu. Maury (1829) porusza problem dziedziczenia nieprawidłowości oraz omawia krzywicę jako etiologię nieprawidłowości szczękowych. Imry (1834) ukazuje szkodliwe skutki ssania kciuka. Rodrigues (1839) wysuwa zagadnienie wpływu nieprawidłowego ciśnienia mięśni na kształt łuków zębowych. Talbot (1881) porusza rolę gruczołów o wydzielaniu wewnętrznym w związku z nieprawidłowościami zębów. Współcześnie z działalnością Faucharda we Francji, w Anglii biolog John Hunter(1728—1793) wprowadza do ortodoncji problemy biologiczne, opracowując mechanizm wzrostu szczęki i żuchwy. W 1803 roku ukazjuje się pierwszy angielski podręcznik ortodoncji Józefa Foxa. W Niemczech pierwszą pracę o nieprawidłowościach zgryzu napisał twórca łyżki wyciskowej Kneisel (1836). Są w niej wzmianki o stoso waniu aparatów ortodontycznych do zdejmowania, W Ameryce początek ortodoncji •datuje się od 1839 r. i związany jest z nazwiskiem Harrisa i Kingsleya. Ten ostatni napisał ,.Traktat o zniekształceniach jamy ustnej jako część mechanicznej chirurgii". W roku 1888 Farrar wydał podręcznik ortodoncji. Równocześnie Angle w 1887 r. opu blikował klasyfikację nieprawidłowości zgryzu, a w 1890 r. — swój system aparatów regulacyjnych. Angle założył pierwszą szkołę ortodontyczną oraz zorganizował pierw ■sze na świecie „Towarzystwo Ortodontyczne". Wobec tych osiągnięć nadano AngleWi przydomek „ojca nowoczesnej ortodoncji". W Polsce pierwsze wzmianki na tematy ortodontyczne znajdują się w broszurce Jacowskiego, wydanej w Wilnie w 1860 r. pt. „O odkryciach i postępie w dziedzinie dentystyki". Dalsze ślady to arty kuły w prasie zawodowej, której początek datuje się od „Przeglądu Dentystycznego" (1898 r.) i „KronikiDentystycznej" (19CSr.). Autorami artykułów ortodontycznych byli: Zieliński, Goldberg-Górski, Zawidzki i inni. Od roku 1919 wysuwa się na czoło nazwi sko wielkiego polskiego uczonego, prof.'A. Cieszyńskiego (1882—1941), który praco wał nad rozwiązaniem..szeregu problemów naukowych o charakterze przyrodniczo-me dycznym, nurtującym wówczas naukow- ców. Wkład jego do nauki jest wielostron- —.. .... ■ -j- :-. - - . , ny i o fundamentalnym znaczeniu dla rozwoju całej stomatologii. Dość wspomnieć, że jest on twórcą rentgenologii stomatologicznej w skali światowej ora2 jednym .z pionierów metody telerentgenografii. Z prac, które okazały się niezwykle cen ne dla rozwoju problematyki ortodon-tycznej, należy wymienić jego nadania nad mechanizmem wzrostu szc2ęk, nad współzależnością między rozwojem szczęk, uzębienia i zgryzu a rozwojem twarzy i mózgoczaszki, nad rolą mięśni narządu żucia w kształtowaniu się szczęk, łuków .•zębowych i twarzy. Ponadto należy podkreślić prace prof, Cieszyńskiego z zakresu stosowania metod antropologicznych w badaniach stomatologicznych (szczególnie w ortodoncji i w protetyce). Skonstruował on szereg przyrządów pomiarowych, na przykład takich, jak gnatostat, goniometr, żuchwomierz dla badań naukowych i celów klinicznych.' Olbrzymia spuścizna nau kowa A. Cieszyńskiego stworzyła teoretyczne podstawy dla rozwoju ortodoncji nie tylko w Polsce, lecz poza jej granicami. W roku 1926 uczeń A. Cieszyńskiego — M. Zeńczak (1891—1948), po odbyciu dodatkowych studiów w Niemczech w Bonn (u Korkhausa), zorganizował pierwszą w Polsce Katedrę i Klinikę Ortodoncji w Państwowym Instytucie Dentystycznym w Warszawie. Jest to pamiętna data ze względu na wyodrębnienie ortodoncji jako nowej dyscypliny wśród przedmiotów stomatologicznych i wstawienie jej do programu dydaktycznego studiów lekarsko-dentystycznych. M. Zeńczak był pierwszym profesorem ortodoncji w Polsce i twórcą klinicznej ortodoncji. Dlatego początek prac nad ortodoncją w Polsce wiąże się nieodłącznie z nazwiskiem M. Zeńczaka, znakomi-tego klinicysty-ortodonty, uważanego za ojca polskiej ortodoncji. Ortodoncja w Poisce jest dyscypliną młodą, datującą się od 1926 r. Dzieło pięknie rozpoczęte przez M. Zeńczaka rozwijane jest przez obecnie żyjące pokolenie jego uczniów z jedynej do 1946 r szkoły warszawskiej..